Жалпы холестерин

Жалпы холестерин «зиянды» атерогенді – ТТЛП (60–70%), ӨТТЛП және «пайдалы» ЖТЛП»-дан тұрады, олардың әсері қарама-қарсы (антиатерогенді).

Бауыр, өт қабы (өт іркілісі, өттас ауруы) және май алмасуының бұзылыстары қандағы «зиянды» холестериннің көбеюіне және артерияларда майлы шөгінділердің (атеросклероздық бляшкалар) жиналуына әкеледі.
Нәтижесінде қан айналымы төмендеп, тамырлар тарылады, жүрек (стенокардия, ишемиялық жүрек ауруы, гипертония), ми (бас ауруы, есте сақтау және назар бұзылыстары) оттегі тапшылығын сезінеді. Бұл инсульт, инфаркт және өлім қаупін арттырады.

«Пайдалы» холестерин (ЖТЛП) артық «зиянды» холестеринді (ТТЛП) шығарып, артерия саңылауын қалыпты сақтайды және қан айналымын жақсартады.

Кешенді түрде төмендегі көрсеткіштер бағаланады:

• Триглицеридтер,
• ӨТТЛП,
• Атерогенділік коэффициенті,
• Аполипопротеин А1 – ЖТЛП құрамындағы ерекше ақуыз, «пайдалы» холестерин алмасуын бақылайды, атеросклероздың алдын алады,
• Аполипопротеин В – ТТЛП құрамындағы ерекше ақуыз, атерогенді бөлшек, жүрек-қантамыр ауруларының жоғары қаупін көрсетеді.

Кімге және қашан зерттеу ұсынылады:

• Холестерин деңгейі жоғары пациенттерге;
• Жүрек-қантамыр аурулары бар адамдарға;
• Фастфуд, майлы тағам, алкогольді жиі пайдаланатын және шылым шегетіндерге;
• Артық салмағы, семіздігі және қимыл аздығы барларға;
• Тұқым қуалайтын жүктемесі бар науқастарға;
• Эндокринологиялық және неврологиялық аурулары барларға;
• Бауыр мен өт қабы патологиясы кезінде (мысалы, өттас ауруы);
• Гиперлипидемия мен атеросклероз кезіндегі емді және оның ағымын бақылау үшін;
• Жүректің ишемиялық ауруы, гипертония, жүрек пен тамыр атеросклерозы, бүйрек патологиясы, қант диабеті бар пациенттерді динамикалық бақылау үшін.

Зерттеуге дайындық:

Қан таңертең ашқарынға тапсырылады. Соңғы тамақтану – 12 сағат бұрын.

• 1–5 жас аралығындағы балаларға – 2–3 сағат бұрын,
• 1 жасқа дейінгі балаларға – 30–40 минут бұрын тамақ берілмеуі тиіс.

Зерттеу алдында 30 минут бойы шылым шекпеу, физикалық және эмоциялық жүктемеден аулақ болу қажет. Газдалмаған таза су ішуге болады.

Интерпретация

Атеросклероз бен жүрек-қантамыр аурулары қаупі артады, егер:

• жалпы холестерин, ТТЛП, ӨТТЛП, триглицеридтер деңгейі жоғары болса;
• ЖТЛП деңгейі төмен болса;
• атерогенділік коэффициенті > 3 болса.

Қауіп бағасы SCORE жүйесі бойынша жасалады (жасы, жынысы, шылым шегуі және систолалық қысымы ескеріледі).

Халықаралық ұсынымдарға сәйкес (ESC/EAS 2019, Ресейлік ұсыныстар VII, 2020):

• Жалпы холестерин – < 5,2 ммоль/л (оптималды);
• Холестерин ТТЛП – < 3,0 ммоль/л (төмен қауіп кезінде, ал жоғары/өте жоғары қауіп – дәрігер шешімімен);
• ӨТТЛП – < 0,8 ммоль/л;
• Холестерин ЖТЛП – > 1,0 ммоль/л (ерлерде), > 1,2 ммоль/л (әйелдерде);
• Триглицеридтер – < 1,7 ммоль/л;
• Атерогенділік коэффициенті – 2,2–3,5;
• Аполипопротеин А1 > 1,40;
• Аполипопротеин В < 1.

Клиникалық мысалдар:

• Аполипопротеин В: 0,60 – 1,40
• Аполипопротеин В: 0,55 – 1,30
• Аполипопротеин А1: 1,04 – 2,02
• Аполипопротеин А1: 1,08 – 2,25